Jakie cechy osobowości powinien posiadać alpinista i dlaczego? (1974)

Alpinizm (taternictwo) jest dla wielu ludzi synonimem ekstrawagancji, niepotrzebnej brawury, igrania ze śmiercią w imię bliżej nieokreślonych, niezrozumiałych ideałów. Wokół wspinaczek górskich wytworzyła się specyficzna mitologia, sensacji i grozy. Nic dziwnego, że w takiej atmosferze trafiają nieraz do alpinizmu ludzie o nadmiernie rozbudzonej wyobraźni, żądni nadzwyczajnych przeżyć i emocji, co często wiąże się u nich z brakiem równowagi psychicznej. Tymczasem uprawianie alpinizmu, ze względu na specyfikę, wymaga wyjątkowo odpornej psychiki, silnych nerwów, podobnie zresztą jak inne trudne i niebezpieczne sporty np. spadochroniarstwo, czy automobilizm wyczynowy. Zastanawiając się nad właściwymi cechami alpinisty, można je rozpatrywać jako konieczne do bezpiecznego wspinania oraz jako pożądane w wyczynowym sporcie alpinistycznym.

Alpinizmu nie może na przykład uprawiać człowiek mający lęk przestrzeni lub zaburzenia równowagi. Ale nie tylko takie oczywiste wady psychiczne stanowią zagrożenie w czasie wspinaczki. Brak refleksu, trudności w przyswajaniu sobie nawyków ruchowych, a przede wszystkim brak odporności na długotrwałe działanie sytuacji stresowych prowadzą do tragicznych wypadków w górach.

Umiejętność opanowania napięcia emocjonalnego, zdolność do działania w sytuacji zagrożenia fizycznego to cechy jednostek z silnym układem nerwowym. Zdarza się nieraz, że taternicy przechodzą nadzwyczaj trudne partie w niskich skałkach, natomiast kiedy znajdą się w dużej ścianie w eksponowanym terenie nie są w stanie przejść znacznie łatwiejszych fragmentów, ponieważ nieopanowany strach paraliżuje im ruchy.

Zachowanie tzw. zimnej krwi w chwilach niebezpiecznych pozwala na właściwą ocenę sytuacji i podjęcie odpowiednich decyzji. Na przykład przy załamaniu się pogody – wybranie właściwej drogi odwrotu ze ściany, zamiast wzywania bez powodu pomocy. Ważną zaletą alpinisty jest zdolność samooceny, krytycznego stosunku do swoich możliwości i umiejętności. Jak częste są wypadki spowodowane przecenieniem własnych sił przy wyborze za trudnej drogi.

Poczucie odpowiedzialności jest niezmiernie ważne w alpinizmie choćby ze względu na potrzebę starannego asekurowania siebie i partnera w terenie eksponowanym. Pomimo że wspinaczka górska jest w zasadzie działaniem kolektywnym, każdego alpinistę powinna cechować samodzielność i zaufanie do własnych sił. Zdarza się bowiem, że z powodu niedyspozycji towarzysza na linie, trzeba samemu podejmować odpowiedzialne decyzje i wynikające z nich działanie. Szybka ocena zmieniającej się niespodziewanie sytuacji i wybór najbardziej racjonalnego postępowania – cechy związane z inteligencją – są podstawą bezpiecznego wspinania.

Alpinizm wyczynowy wymaga dodatkowych cech charakteru. Uczestnicy wypraw w góry najwyższe muszą być dojrzali psychicznie. Posiadać umiejętność współżycia i działania w większym zespole ludzi, co nie jest konieczne przy indywidualnej krótkotrwałej wspinaczce, odbywanej z wybranym samemu partnerem – często najbliższym przyjacielem. Kandydat na wielki wyczyn musi ponadto umieć adaptować się do ciężkich, nieraz zupełnie prymitywnych warunków, znosić wielotygodniowe, czy wielomiesięczne oddalenie od cywilizacji i swej najbliższej rodziny, posiadać odporność na długotrwały i, co bardzo charakterystyczne, monotonny wysiłek.

Program sportowy wyprawy wymaga od uczestników dyscypliny koniecznej w zespołowym działaniu, umiejętności podporządkowania się nadrzędnemu celowi z pominięciem osobistych ambicji. W dążeniu do tego celu konieczna jest wytrwałość i upór. I wreszcie niezmiernie cenną cechą osobowości alpinisty z punktu widzenia wyczynu sportowego powinna być przebojowość i wola walki, bez której nie ma ostatecznego zwycięstwa.